ABŞ-da nəşr olunan nüfuzlu “Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS) jurnalında Azərbaycanın Goranboy rayonu ərazisində yerləşən Qaraçinar arxeoloji abidəsi ilə bağlı mühüm elmi araşdırmanın nəticələri dərc olunub. Tədqiqatda aşkar edilən maddi mədəniyyət nümunələrinin kompleks laborator analizləri qədim insanların qidalanma vərdişləri barədə yeni və gözlənilməz məlumatlar ortaya qoyub.

Araşdırmanın həmmüəlliflərindən olan AMEA Arxeologiya və Antropologiya İnstitutunun direktoru, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Fərhad Quliyev bildirib ki, Qaraçinar yaşayış yeri 2019–2024-cü illər ərzində aparılan geniş arxeoloji qazıntılar nəticəsində öyrənilib. Tədqiqatlar zamanı İlk Tunc dövrünə aid Kür-Araz mədəniyyətinə məxsus təbəqədən tapılmış 52 ədəd keramika nümunəsi texnoloji, morfoloji, trasoloji və biomolekulyar analizlərə cəlb olunub.

Qədim insanların qidalanma xüsusiyyətləri

Alimlərin əldə etdiyi nəticələr göstərir ki, həmin dövrdə insanların qida rasionu kifayət qədər zəngin və müxtəlif olub. Əsas qida mənbələri aşağıdakılardan ibarət idi:

- Süd məhsulları və ağartılar

- İri və xırdabuynuzlu heyvanların piyi

- Meyvələr və üzüm əsaslı içkilər

- Bitki mənşəli yağlar və təbii qatqılar

Keramika qablarının divarlarında üzüm və digər meyvələrə aid molekulyar izlərin aşkarlanması qədim dövrdə fermentasiya olunmuş içkilərin hazırlandığını göstərir. Bu içkilərin həm dadlandırıcı, həm də qida hazırlanmasında katalizator kimi istifadə edildiyi ehtimal olunur. Eyni zamanda, iynəyarpaqlı ağaclardan əldə olunan qətranın konservant və aromatizator kimi tətbiqi də müəyyən edilib.

Darı və beynəlxalq əlaqələrin izləri

Tədqiqatın diqqətçəkən nəticələrindən biri də darı bitkisinin istifadəsi ilə bağlıdır. Fərhad Quliyev qeyd edib ki, darının mədəni növləri ilk dəfə olaraq Mərkəzi Asiyadan uzaqda – Azərbaycanın bu ərazisində aşkarlanıb. Bu fakt qədim dövrdə regionlararası əlaqələrin mövcudluğuna işarə edir.

Araşdırmalar həmçinin keramika qablarının funksional fərqlərini də üzə çıxarıb. Monoxrom qablar əsasən yemək bişirmək üçün istifadə edildiyi halda, qırmızı-qara cilalı qablar süd məhsulları və meyvə əsaslı içkilərin saxlanmasına xidmət edib. Alimlərin fikrincə, bu cür zəngin qida və içki mədəniyyəti cəmiyyətin bütün təbəqələri üçün əlçatan olub.

Fərhad Quliyev vurğulayıb ki, qədim insanların qidalanma sisteminin öyrənilməsi müasir elmdə prioritet istiqamətlərdən biridir və bu sahədə beynəlxalq əməkdaşlıq davam etdiriləcək.