1991-ci ildə ABŞ-nin Arizona ştatında həyata keçirilən qeyri-adi eksperiment illər keçsə də, hələ də elm dünyasının ən maraqlı layihələrindən biri hesab olunur. Səkkiz nəfər tamamilə qapalı şüşə konstruksiyanın içində iki il yaşamağa razı olmuşdu. Məqsəd gələcəkdə kosmosda insan həyatı üçün uyğun ekosistem yaratmağın mümkün olub-olmadığını yoxlamaq idi. Lakin layihə zamanı gözlənilməz problem ortaya çıxdı — sistem daxilində oksigen səviyyəsi sürətlə azalırdı.

'Biosphere 2' adlanan obyekt Arizona ştatının Oracle bölgəsində yerləşirdi. Təxminən üç akr ərazini əhatə edən bu nəhəng şüşə məkanın daxilində tropik meşə, səhralıq, savanna, manqrov bataqlığı və mərcan rifli okean zonası yaradılmışdı. Bundan başqa, iştirakçıların öz qidalarını yetişdirməsi üçün kənd təsərrüfatı sahəsi də mövcud idi.

“Biosphere 2” daxilində hansı zonalar vardı?

Kompleksdə süni şəkildə bir neçə fərqli təbii mühit qurulmuşdu:

- Tropik yağış meşəsi

- Mərcan rifli okean hissəsi

- Manqrov bataqlığı

- Savanna və səhra zonası

- Kənd təsərrüfatı sahəsi

Layihədə iştirak edən dörd kişi və dörd qadın iki il ərzində tam qapalı sistemdə yaşamalı idi. Onların xarici dünya ilə təması minimum səviyyədə saxlanılırdı. Nə ərzaq gətirilirdi, nə də əlavə resurs daxil edilirdi. 'Biosphere-2'dəki həyatın içində formalaşan təbii tarazlıq sayəsində məhdudiyyətsiz davam edəcəyi düşünülürdü.

Eksperimentin əsas məqsədi qapalı ekosistemlərin davranışını öyrənmək və gələcəkdə Mars kimi planetlərdə insan yaşayışı üçün model hazırlamaq idi. Layihə həmin dövrdə böyük maraq doğurmuş, dünya mediasının diqqət mərkəzinə çevrilmişdi.

Oksigen niyə yoxa çıxmağa başladı?

İlk aylarda hər şey plan üzrə gedirdi. Oksigen səviyyəsi normal göstərici olan 21 faiz ətrafında qalırdı. Lakin zaman keçdikcə sistem daxilində oksigen azalmağa başladı. Təxminən 16 ay sonra göstərici 14 faizə qədər düşdü. Bu isə dəniz səviyyəsindən təxminən 4 kilometr yüksəklikdə nəfəs almaqla eyni təsiri yaradırdı.

İştirakçılar tez yorulduqlarını, fiziki iş zamanı nəfəs darlığı yaşadıqlarını bildirirdilər. Ən maraqlısı isə karbon qazının gözlənildiyi qədər artmaması idi. Elm adamları uzun müddət oksigenin hara yoxa çıxdığını müəyyən edə bilmirdi.

Araşdırmalar nəticəsində problemin iki əsas səbəbi müəyyən edildi:

- Torpaqda yaşayan mikroorqanizmlər böyük miqdarda oksigen sərf edirdi.

- Beton konstruksiya karbon qazını özünə hopdururdu.

Nəticədə oksigen karbon dioksidə çevrildi və sonra betonun içinə soruldu. Layihə iştirakçılarından Mark Nelson sonradan açıqlamasında bu prosesin aylarla anlaşılmaz qaldığını bildirmişdi.

Bütün çətinliklərə baxmayaraq, ilk heyət 26 sentyabr 1993-cü ildə eksperimentini uğurla başa vurdu. 1994-cü ildə ikinci missiya başladıldı, lakin daxili problemlər və rəhbərlik dəyişiklikləri səbəbindən layihə cəmi altı ay davam etdi.

Biosfera 2 hazırda Arizona Universiteti tərəfindən idarə olunur və ekoloji tədqiqatlar mərkəzi kimi fəaliyyət göstərir. Burada artıq insanlar qapalı şəkildə yaşamasa da, iqlim və ekosistem araşdırmaları davam etdirilir. https://daylinews-az.com/biosphere-2-eksperimenti-insanlar-iki-il-suni-dunyada-nece-yasadi/