Azərbaycanın Ağdərə və Ağdam rayonlarında aparılan arxeoloji tədqiqatlar zamanı yeni tarixi abidələr və yaşayış məskənləri qeydə alınıb. Araşdırmalar zamanı həm neolit dövrünə, həm də orta əsrlərə aid qiymətli maddi-mədəniyyət nümunələri üzə çıxarılıb.

Milli Elmlər Akademiyasının Arxeologiya və Antropologiya İnstitutunun məlumatına görə, tədqiqatlar Ağdərənin Canyataq kəndi yaxınlığında yerləşən “Dəmirli” filiz emalı kompleksi ərazisində, eləcə də Ağdam rayonunun Göytəpə kəndi ətrafında həyata keçirilib.

Neolit dövrünə aid yaşayış məskəni tapılıb

Araşdırmalar zamanı Canyataq kəndinin şimal-şərq hissəsində yerləşən qədim yaşayış məskəni xüsusi diqqət çəkib. Təxminən 250 metr diametrə və 30-35 metr hündürlüyə malik təpədə aparılan yoxlama qazıntıları nəticəsində neolit dövrünə aid zəngin keramika nümunələri və çoxsaylı osteoloji qalıqlar aşkar edilib.

Tapıntılar göstərir ki, ərazi qədim dövrdə mineral ehtiyatların, xüsusilə oxra piqmentinin çıxarılması və emalı ilə bağlı fəaliyyət mərkəzlərindən biri olub. Burada aşkar olunan daş alət parçaları və oxra qalıqları həmin ehtimalı daha da gücləndirir.

Eyni zamanda, monitorinqlər zamanı ərazidə vaxtilə müsəlman qəbiristanlığının mövcud olduğu müəyyənləşdirilib. Burada orta əsrlərə aid tikili qalıqları, eləcə də XI-XV əsrlərə aid şirli və şirsiz keramika nümunələri qeydə alınıb. Kompleksin yaxınlığında üç kurqan da aşkar edilib.

Göytəpədə qədim yaşayış yeri və türbə qeydə alınıb

Ağdam rayonunun Göytəpə kəndi ərazisində aparılan tədqiqatlar da mühüm nəticələr verib. Burada yerləşən və dövlət tərəfindən milli əhəmiyyətli abidə kimi qorunan Erkən Tunc dövrü yaşayış məskənində qədim mədəni təbəqələrin izləri müəyyən edilib. Sahəsi 4 hektardan çox olan abidə bu ərazidə minilliklər əvvəl intensiv məskunlaşmanın mövcudluğunu göstərir.

Arxeoloji ekspedisiya həmçinin Eyvazxanbəyli kənd qəbiristanlığı ərazisində altıbucaqlı plan quruluşuna malik türbə aşkarlayıb. Kitabəyə əsasən, burada 1924-cü ildə vəfat etmiş Şamil bəy Salman bəy oğlu dəfn olunub.

Tədqiqatçılar onun bölgənin son bəylərindən biri ola biləcəyini ehtimal edirlər. Altıbucaqlı memarlıq quruluşu isə Azərbaycan türbə memarlığında nadir rast gəlinən nümunələrdən hesab olunur.